Foras na Mara

Éadain na Mara - Aodhán Fitzgerald, Oibríochtaí Árthaí Taighde

Faces of the Sea - Aodhán Fitzgerald, Research Vessel Operations. Photo Cr Wonky Eye Photography

Le 13 bliana anuas, tá oibríochtaí dhá árthach taighde na hÉireann, RV an Celtic Explorer agus RV an Celtic Voyager, á gcomhordú ag an mBainisteoir Oibríochtaí Árthaí Taighde, Aodhán Fitzgerald, ag Foras na Mara.

D’fhás sé aníos taobh leis an bhfarraige in Iarthar Chiarraí agus chaith Aodhán a chuid am saor leis an iascaireacht, an bhádóireacht agus le báid a thógáil. Mar gheall ar a spéis san aigéan, rinne sé staidéar ar Chéim Bhaitsiléir san Eolaíocht Mhuirí ag OÉ, Gaillimh agus thug sé faoi Mháistreacht in Eolaíocht an Chomhshaoil ag Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.

“Fad a bhí mé ag freastal ar an ollscoil, chaith mé go leor ama ag seoltóireacht. Chuaigh mé ar thurais fhada seoltóireachta chuig an Meánmhuir, an Íoslainn, an Rúis, an Iorua agus go lár an Aigéin Atlantaigh ar bháid de mhéideanna éagsúla,” a dúirt Aodhán.

I ndiaidh am a chaitheamh ag taisteal na farraige, rinne Aodhán an cinneadh gur mhaith leis an domhan a fheiceáil ón aer, agus chuir Aer Lingus oiliúint air mar phíolóta aerlíne tráchtála. Spreag eachtraí an 11 Fómhair in 2001 Aodhán chun athmhachnamh a dhéanamh ar a ghairm bheatha sa tionscal, áfach, agus dhírigh sé arís eile ar an muir.

In 2003, bhain Aodhán post amach i bhForas na Mara i limistéar na teicneolaíochta in-athnuaite muirí. Ón mbliain 2006 ar aghaidh, tá Aodhán ag oibriú mar an mBainisteoir Oibríochtaí Árthaí Taighde agus maoirseacht á déanamh aige ar dhá árthach taighde mhuirí náisiúnta na hÉireann, RV an Celtic Explorer agus RV an Celtic Voyager.

“Eagraíonn ár bhfoireann an sceideal bliantúil don dá árthach taighde mhuirí agus bíonn obair i gceist leis sin leis na heolaithe lena chinntiú gur féidir leis na hárthaí a gcuspóirí a bhaint amach, chomh maith le hoibriú le Seirbhísí Muirí P&O a chuireann pearsanra agus cothabháil ar fáil do na hárthaí. Ina theannta sin, eagraímid cead taidhleoireachta chun na hárthaí a oibriú in uiscí eachtracha, trealamh nua a cheannach agus a chothabháil, chomh maith le costais oibriúcháin na n-árthaí a bhainistiú,” a mhínigh Aodhán.

Chríochnaigh an dá árthach taighde breis agus 570 lá suirbhéireachta ar muir in 2018 i dteannta a chéile. Tá saotharlanna fliucha agus tirime ar na hárthaí agus cuireann RV an Celtic Explorer agus RV an Celtic Voyager ar chumas eolaithe chun tabhairt faoi thaighde ar iascaigh, an timpeallacht, an aeráid, an aimsir, agus suirbhéireacht ar ghrinneall na farraige. 

“Is é croíchuspóir ár dhá árthaigh thaighde chun suirbhéireacht mheasúnaithe ar an stoc éisc a éascú, chun gur féidir lenár n-eolaithe na Gabhálacha Iomlána a Cheadaítear a dheimhniú go cruinn do thionscal iascaireachta na hÉireann agus na hEorpa. Tacaíonn na hárthaí, chomh maith, le taighde acadúil i measc réimse eolaíochtaí, ar nós na haigéaneolaíochta, na bithfhionnachtana agus na geolaíochta,” a dúirt Aodhán.

Le deich mbliana anuas, rinneadh roinnt fionnachtana aigéin ar RV an Celtic Explorer, craois Hidriteirmeacha Moytirra a aimsíodh ó thuaidh de na hAsóir (2001), léarscáiliú Bhrischrios Charlie-Gibbs ar Dhroim an Atlantaigh Láir (2015) agus iasclann siorcanna arb annamh a dtagtar orthu a aimsíodh le déanaí amach ó chósta thiar na hÉireann (2018) ina measc siúd.

Deir Aodhán gur thaispeáin aistear trasatlantach GO-SHIP ó St. John’s Newfoundland go Gaillimh in 2017 dó a mhéid dul chun cinn atá déanta ag RV an Celtic Explorer ó thosaigh an t-árthach i mbun seirbhíse ar dtús in 2003. 

“I gcás shuirbhéireacht GO-SHIP, chaith foireann eolaithe idirnáisiúnta 27 lá ar muir, agus an bhail a bhí ar an Atlantach á fiosrú acu, leibhéil dé-ocsaíd charbóin san aigéan ina measc. D’éirigh linn an tsuirbhéireacht seo, ar ghnách go dtabharfadh árthaí i bhfad níos mó fúithi, a thabhairt chun críche ar bord an Celtic Explorer, agus ar chaighdeán an-ard,” a deir Aodhán.

“Mar gheall go bhfuil an teicneolaíocht ag teacht chun cinn i gcónaí, is bunriachtanach go ndéantar an trealamh agus an acmhainneacht ar na hárthaí taighde a nuashonrú go leanúnach chun freastal ar riachtanais eolaithe. Tá feabhas mór curtha ag Feithicil Chianoibrithe dhomhain Fhoras na Mara, Holland 1, a bhailíonn físeán agus íomhánna, agus córais samplála, ar ár gcumas taighde le deich mbliana anuas.”  

Deir Aodhán go n-eascraíonn éileamh ar ghairmithe a bhfuil scileanna innealtóireachta, teicneolaíochta, ríomhaire agus eolaíochta sa tionscal muirí as dul chun cinn sa teicneolaíocht.   

“Tá go leor deiseanna gairm bheatha ann san earnáil mhuirí do dhaoine a bhfuil scileanna teicniúla acu, idir píolótaí feithiclí cianoibrithe agus teicneoirí, teicneoirí ionstraimíochta, chomh maith le hinnealtóirí muirí. Bíonn an-tóir ar mhairnéalaigh, oifigigh dheisce agus captaein timpeall an domhain, chomh maith,” a deir Aodhán.

Tá forbairtí suntasacha tagtha ar an teicneolaíocht mhuirí ó seoladh chéad árthach taighde ilchuspóra na hÉireann, RV an Celtic Voyager i 1997. Tá árthach taighde mhuirí nua nua den chéad scoth a dhearadh agus a thógáil a thiocfaidh in ionad an Celtic Voyager ar cheann de na tionscadail is mó a bheidh ag teacht aníos d’fhoireann Oibríochtaí Árthaí Taighde Fhoras na Mara.

Beidh na teicneolaíochtaí is déanaí ag an árthach taighde mhuirí nua agus éascóidh seo réimse fairsing de thaighde muirí a dhéanamh, a ndéanfar taiscéalaíocht agus fionnachtana nua inár n-aigéin dá bharr. Garsprioc shuntasach don taighde muirí in Éirinn a bheidh san árthach nua, agus tionscadal spreagúil le bheith páirteach ann a bheidh ann i gcaitheamh na chéad cheithre bliana eile amach romhainn,” a dúirt Aodhán.

Tionscadal dúshlánach eile d’Aodhán agus an fhoireann Oibríochtaí Árthaí Taighde is ea EuroFleetsPlus a chomhordú, ar tionscadal é atá cistithe ag an AE ina bhfuil baint ag 42 institiúid mhuirí, ollscoil agus fondúireacht ó 24 tír.

“Trí EuroFleetsPlus, beidh an tionscal agus taighdeoirí in ann iarratas a dhéanamh ar am loinge atá go hiomlán cistithe agus beidh teacht iomlán acu ar chabhlach 27 árthach taighde, anuas ar threalamh ar nós feithiclí cianoibrithe agus uathrialaitheacha faoi uisce. Tionscadal an-spreagúil é seo don phobal idirnáisiúnta eolaíochta, agus beidh sé suimiúil an taighde nuálach agus éagsúil a thabhairt faoi deara a dhéanfar ar fud ár n-aigéan – san Atlantach Thuaidh, an tAigéan Ciúin Theas agus Muir Ross ina measc, a mhínigh Aodhán.

“Níl in EuroFleetsPlus ach bealach amháin a chuireann an Celtic Explorer le taighde muirí in Ireland,” a deir Aodhán. “Níl taiscéaladh déanta ar an gcuid is mó dár n-aigéan go fóill, ach chuir dul chun cinn sa teicneolaíocht ar chumas againn fionnachtana nua a dhéanamh agus níos mó faoinár n-aigéin a thuiscint.”