Foras na Mara

Léiríonn athruithe i bpátrúin Blásanna Algacha Díobhálacha go bhfuil an t-athrú aeráide le feiceáil in uiscí na hÉireann

Mussel culture. Photo Cr Caroline Cusack

5ú Márta, 2021: Léiríonn an taighde is déanaí go bhfuil tionchair an athraithe aeráide le feiceáil cheana féin in uiscí mara na hÉireann, le pátrúin na mblásanna algacha díobhálacha ag athrú le blianta beaga anuas. Tugann an taighde, a rinne Foras na Mara, le fios freisin gur dócha go mbeidh an t-aigéan amach ó iardheisceart na hÉireann ag éirí níos teo agus go mbeidh níos lú salainn ann faoin mbliain 2035.

Uaireanta is féidir le blásanna a tharlaíonn go nádúrtha de speicis algaí micreascópacha dochar a dhéanamh do shláinte aigéin. Cé go bhfuil an chuid is mó de mhicrea-algaí san fharraige tairbheach, is féidir le roinnt speiceas ceimiceáin a tháirgeadh ar féidir a chur ar aghaidh trí shliogéisc a bheathú trí scagadh agus uaireanta déanann siad an sliogéisc seo mí-oiriúnach mar bhia don duine. Mar sin is féidir leis na blásanna algacha díobhálacha seo dochar mór a dhéanamh do thionscal na sliogiasc trí dhúnadh fada feirme agus trí tháirgí a chailliúint. Tá clár monatóireachta náisiúnta ag Éirinn chun a chinntiú go ndéantar tástáil ar gach sliogiasc Éireannach ar an margadh agus go bhfuil siad sábháilte mar bhia don duine.

Trí imscrúdú a dhéanamh ar phátrúin dhíobhálacha blásanna algacha in uiscí mara na hÉireann thar thréimhse 20 bliana, ó 1997 – 2016, fuair eolaithe Fhoras na Mara amach go bhfuil athrú tagtha ar uainiú bhlásanna algacha díobhálacha. Léiríonn dhá speiceas, Karenia mikimotoi agus Dinophysis acuta, méadú soiléir le déanaí ar a meánmhéid mhíosúil, ag buaic níos déanaí sa bhliain i gcomparáid leis na deich mbliana roimhe sin. Léiríonn na sonraí le blianta beaga anuas méadú suntasach freisin ar líon na seachtainí a mbíonn na horgánaigh seo i láthair gach bliain.

Dúirt an Dochtúir Caroline Cusack ó Fhoras na Mara, “Trí bhreathnú ar na sonraí faoi bhlásanna algacha díobhálacha le fiche bliain anuas, is féidir linn a fheiceáil go bhfuil tionchar ag athrú aeráide ar ár dtimpeallacht mhuirí cheana féin. Is gnách go mbíonn algaí díobhálacha faoi bhláth i rith séasúr te an tsamhraidh nó nuair a bhíonn teocht an uisce níos teo ná mar is gnách. De réir mar a leanann athrú aeráide a spreagann an duine a bheith ag dul i bhfeidhm ar ár n-aigéan, caithfimid a bheith airdeallach ar an strus agus an damáiste atá á dhéanamh aige ar éiceachórais mhuirí.”

D’fhorbair taighdeoirí ag Foras na Mara samhlacha ríomhaire freisin chun an aeráid aigéanach réigiúnach amach ó iardheisceart na hÉireann a imscrúdú. Tugann an tsamhail aeráide seo le fios go mbeidh an t-aigéan amach ó iardheisceart na hÉireann níos teo agus go mbeidh níos lú salainn ann faoin mbliain 2035 faoi astaíochtaí gás ceaptha teasa meánach agus ard réamh-mheasta sa todhchaí. Tá torthaí shamhail aeráide na farraige comhsheasmhach le samhlacha aeráide Eorpacha eile agus le samhlacha aeráide an Phainéil Idir-Rialtasach ar Athrú Aeráide (IPCC).

Dúirt Mick Gillooly, Stiúrthóir Seirbhísí Aeráide agus Faisnéise Aigéin ag Foras na Mara, “Tá dlúthnasc idir ár n-aigéan agus ár n-aeráid. D’fhéadfadh athruithe beaga san éiceachóras muirí, mar shampla pátrún athraitheacha blásanna algacha díobhálacha, tionchar mór a bheith acu ar ár dtionscal sliogéisc, ár ngeilleagar agus ár dtimpeallacht mhuirí sna blianta atá amach romhainn. Tá oiriúnú d’aeráid atá ag athrú ar cheann de na dúshláin is mó atá roimh an tsochaí, agus tá eolas eolaíoch riachtanach chun athruithe inár n-aigéan a thuar, ionas gur féidir le hÉirinn freagairt go héifeachtach do na hathruithe sin atá inár n-aigéan agus inár n-aeráid, iad a mhaolú agus oiriúnú dóibh.”

Rinne Foras na Mara an taighde seo, mar chomhordaitheoir tionscadail ar Thionscadal CoCliME (Comhfhorbairt Seirbhísí Aeráide le hoiriúnú d’Éiceachórais Mhuirí atá ag athrú), arna mhaoiniú ag An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil na hÉireann (EPA), an Coimisiún Eorpach agus maoinitheoirí náisiúnta Eorpacha eile.

Léiríonn iarrachtaí samhaltaithe CoCliME a rinne comhpháirtithe tionscadail sa Fhrainc go bhfuil sé de chumas ag sruthanna aigéin atá ann cheana speicis uisce te trópaiceach mar an Ostreopsis micreaalgaí a thabhairt chuig cladaí theas na hÉireann. Deimhnítear anois speiseas Ostreopsis amháin a d’fhéadfadh a bheith díobhálach i réigiúin chósta amach ó iardheisceart na Fraince agus aithníodh marcóirí géiniteacha amach ó chósta na Briotáine ag tabhairt le fios gur féidir léi a bhunú i gceantair níos faide ó thuaidh.  

Tugann staidéar CoCliME le fios go bhfuil an t-aigéan ag athrú le treochtaí cosúil leis na treochtaí tugtha faoi dheara ag tuartha Eorpacha agus domhanda eile sa dá chás aeráide agus gur athraigh siad patrúin tarlaithe blásanna algacha díobhálacha le fiche bliain anuas.

Maoinítear an tionscadal seo faoi Chlár Taighde an EPA 2014-2020. Is tionscnamh de chuid Rialtas na hÉireann é Clár Taighde an EPA arna mhaoiniú ag An Roinn Comhshaoil, Aeráide agus Cumarsáide. Tá sé á riar ag An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, a bhfuil an fheidhm reachtúil aici taighde comhshaoil a chomhordú agus a chur chun cinn.

Marine InstituteBantry Marine Research StationJPI ClimateEuropean Research Area for Climate Services

CRÍOCH

Le haghaidh tuilleadh eolais, déan teagmháil le do thoil le:
Sheila Byrnes e. sheila [dot] byrnes [at] marine [dot] ie m. +353 (0)87 815 5271
Sinéad Coyne e. sinead [dot] coyne [at] marine [dot] ie m. +353 (0)87 947 7090

Nótaí an Eagarthóra:

Foras na Mara
Is é Foras na Mara an ghníomhaireacht stáit atá freagrach as taighde mara, forbairt teicneolaíochta agus nuálaíocht in Éirinn. Soláthraíonn sé raon seirbhísí eolaíochta, comhairleacha agus forbartha eacnamaíochta don rialtas, do ghníomhaireachtaí poiblí agus don tionscal muirí a threoraíonn ceapadh beartais, rialáil agus bainistíocht agus fás inbhuanaithe acmhainní mara na hÉireann. www.marine.ie

Clár Taighde an EPA 2014–2020:
Tá Clár Taighde reatha an EPA 2014–2020 tógtha timpeall ar thrí philéar - Inbhuanaitheacht, Aeráid agus Uisce. Is féidir tuilleadh eolais a fháil faoi Chlár Taighde an EPA trí chuairt a thabhairt ar láithreán gréasáin an EPA áit is féidir leat liostáil leis an Nuachtlitir Taighde. Soláthraíonn sé seo nuacht agus nuashonruithe faoi ghlaonna taighde, imeachtaí agus foilseacháin atá ábhartha do thaighdeoirí agus do pháirtithe leasmhara eile. Lean Taighde EPA ar Twitter @EPAResearchNews chun an t-eolas agus na forbairtí faoin gClár Taighde agus a thionscadail a fháil.

Tionscadal CoCliME:
Tá Tionscadal CoCliME mar chuid de ERA4CS, ERA-NET arna thionscnamh ag Aeráid JPI, agus arna mhaoiniú ag EPA (IE), ANR (FR), BMBF (DE), UEFISCDI (RO), RCN (NO) agus FORMAS (SE), le cómhaoiniú ón Aontas Eorpach (Deontas 690462). Tagann maoiniú an EPA don tionscnamh ERA-NET faoi Chlár Taighde an EPA 2014-2020, tionscnamh de chuid Rialtas na hÉireann arna mhaoiniú ag An Roinn Comhshaoil, Aeráide agus Cumarsáide. Tá sé á riar ag An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, a bhfuil an fheidhm reachtúil aici taighde comhshaoil a chomhordú agus a chur chun cinn.

Le haghaidh tuilleadh eolais ar an CoCliME, tabhair cuairt le do thoil ar www.coclime.eu agus lean @Co_CliME ar Twitter.

Séanadh: 
Cé go ndearnadh gach iarracht cruinneas an ábhair atá sa phreasráiteas seo a chinntiú, ní féidir cruinneas iomlán a dhearbhú. Ní ghlacann An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil ná na húdair le haon fhreagracht ar bith as caillteanas nó damáiste a tharlaíonn nó a mhaítear a tharla, go páirteach nó go hiomlán, mar thoradh ar aon duine a bheith ag gníomhú nó ag staonadh ó ghníomhú, mar thoradh ar ábhar atá sa phreasráiteas seo.