Foras na Mara

C&F leis an Dr. Audrey Morley, OÉ Gaillimh. Ról méadaitheach an athraithe Artaigh ar aeráid na hÉireann

Dr Audrey Morley, NUIGCén bhaint atá ag aeráid an Artaigh le hÉirinn?

 Sílim go bhfuil níos mó agus níos mó feasachta ann faoin gcaoi ar féidir le hathruithe san Artach mar gheall ar théamh domhanda, chomh maith le brúnna polaitiúla sa réigiún, tionchar a imirt ar oileán na hÉireann. Mar shampla, nuair a bhreathnaítear ar athrú aeráide, tá téamh méadaithe tarlaithe san Artach a n-imríonn tionchar iarmhartach trí rianta móra stoirme agus déine stoirme a athrú, rud a chiallaíonn gur dóichí go mbeidh tarluithe adhaimsire anseo. Ar an gcaoi chéanna, imríonn athruithe ar shruthanna aigéin atá nasctha leis an téamh Artach tionchar ar an oileán freisin. Mar sin, beidh réigiún Artach ina fhoinse athraithe an-tábhachtach d’Éirinn sna blianta amach romhainn agus b’fhearr go dtuigimis muid é sin a oiread agus is féidir linn.

Cad é aimpliú Artach agus conas a théann sé i bhfeidhm orainn?

 Le roinnt bliana anuas tá ‘aimpliú Artach’ mar a thugtar air feicthe san Artach, próiseas trínar tharla téamh tapa sa réigiún i gcomparáid leis an gcuid eile den phláinéid. Cailltear oighir farraige dá bharr, agus ciallaíonn níos lú oighir farraige go bhfaigheann an t-aigéan níos mó radaíochta ón ngrian, rud a chiallaíonn go dtéann an tAigéan Artach, agus scaoiltear an teas breise san atmaisféar i rith an gheimhridh, rud a théann an t-atmaisféar go suntasach.

Toisc go bhfuil an tArtach á théamh i bhfad níos sciobtha ná an chuid eile den domhan tá athruithe ar na grádáin bhrú idir an Artach agus na trópaicí, agus is iad na grádáin seo a shocraíonn neart an scairdsrutha. Anois, nuair a athraítear tú neart an scairdsrutha tá sé cosúil le sruth abhann a athrú, agus an rud atá ag tarlú anois ná go bhfuil an abhainn ag moilliú. Ciallaíonn sé seo go bhfanfaidh na patrúin aimsire a bhfuilimid cleachta leo - córais ardbhrú agus lagbhrú – ar feadh i bhfad níos faide, rud a ciallaíonn níos mó patrún tarlaithe adhaimsire do go leor áiteanna, Éire san áireamh.

Cad í an Chomhairle Artach agus cén fáth a ndearna Éire iarratas ar bheith ina breathnóir?

Is fóram idir-rialtasach í an Chomhairle Artach a théann i ngleic le shaincheisteanna rialtas agus mhuintir an Artaigh. Cé nach bpléann sí le haon cheisteanna slándála, tá sí dírithe ar an gcomhshaol agus ar éiceachórais ansin, a théann i bhfeidhm ar shaol mhuintir an Artaigh, ag féachaint go sonrach ar conas dul i ngleic le dúshláin atá ag teacht chun cinn.

Is iad na baill ghníomhacha ná tíortha i réigiúin Artacha lena n-áirítear an Rúis, an Iorua, an Íoslainn, na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an Danmhairg. Is baill iomlána den Chomhairle iad. Mar sin féin, tá baill bhreathnóireachta ann freisin, nach bhfuil fíorchumhacht cinnteoireachta acu, ach a roineann a gcuid saineolais le Grúpaí Oibre na Comhairle Artaí. D’fhéadfadh saineolas eolaíoch nó polaitiúil a bheith i gceist, ar leibhéil éagsúla. Mar eolaí is é an rud is spéisiúla dom ná an comhoibriú eolaíochta a fhaigheann tacaíocht ón gComhairle, áit a dtagann eolaithe le chéile chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna mar shampla aigéadú an Aigéin Artaigh nó athruithe ar fhána agus flóra an Artaigh. Tacaíonn an Chomhairle le tuairiscí a scríobh agus comhoibríonn eolaithe chun saincheisteanna ábhartha a réiteach don réigiún agus do na pobail dhúchasacha a bhfuil cónaí orthu ann.

Cad é NARI?

Is éard atá i NARI ná Gréasán na dTaighdeoirí Artacha in Éirinn. Is é ár misean gréasán neamhfhoirmiúil uile-oileáin de thaighdeoirí Artacha in Éirinn a chruthú, a chothabháil agus a fhorbairt chun comhoibriú gníomhaíochtaí eolaíochta atá bainteach leis an Artach a éascú, agus chun comhairle eolaíoch neamhspleách a sholáthar don phobal agus don lucht déanta beartas. Bunaíodh muid i gcomhar leis an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus le hInstitiúid na Mara.

Bimid i gcónaí ag lorg deiseanna Polacha Idirnáisiúnta chun comhoibriú le heagraíochtaí eile a chleachtann eolaíocht agus a dhéanann taighde san Artach chun dul i ngleic le dúshláin chomhshaoil agus dhaonna. Chuige seo, tá grúpa oibre eolaíochtaí sóisialta agus daonnachtaí an-ghníomhach againn, agus is dócha gurb é an grúpa is gníomhaí atá againn i láthair na huaire.

Cén cineál tionscadal a bhfuil eolaithe NARI ag obair orthu?

Tá cuid mhaith taighdeoirí ag obair ar go leor tionscadal éagsúil i láthair na huaire. Oibríonn ár mbaill i ngrúpaí oibre téamacha a dhíríonn ar na hEolaíochtaí Mara, na hEolaíochtaí Talún agus i réimse na hEolaíochtaí Sóisialta & na Daonnachtaí. Mar shampla, tá tionscadal NorFish faoi stiúir an Ollaimh Poul Holm Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ag déanamh taighde ar an gcaoi ar athraigh iascaigh Nordach, iad ag measúnú thionchar an duine ar iascaigh san am atá thart, agus ar an gcaoi a ndeachaigh siad i dtaithí ar athrú. Is léir go bhfuil impleachtaí aige sin do shaol na linne seo, ós rud é go bhfuil iascaigh ag athrú mar gheall ar athrú aeráide, agus go bhfuil roinnt speiceas ag imeacht mar go bhfuil speicis nua le sonrú.

Tionscadal iontach eile is ea an tionscadal Faire Éin Mhara faoi stiúir an Dr Jessopp ó Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, ina n-aithníonn oibrithe deonacha éin d’fhonn breathnú ar dhinimic líon speiceas ar ollscála. Déanann an tionscadal Blu-Action in Ollscoil Má Nuad taighde ar thionchar an téimh Artaigh ar an leathsféar thuaidh faoi stiúir Gerard McCarthy lena n-áirítear tionchar an Aimplithe Artach a mhínigh mé níos luaithe. Go sonrach, déanfaidh an tionscadal seo ionshamhlú ar na naisc idir an Artach agus an córas aeráide domhanda, agus ról an Artaigh maidir le giniúint na bpatrún aimsire siúd atá nasctha le dálaí guaiseacha agus dálaí foircneacha aeráide. Tá súil againn go gcuideoidh an raon tionscadal seo lenár dtuiscint ar an gcaoi a dtéann athruithe san Artach i bhfeidhm ar an saol anseo in Éirinn, anois agus as seo amach.

Audrey Morley

Is léachtóir i dTíreolaíocht Fhisiciúil in Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, Gaillimh í an Dr Audrey Morley, agus tá sí cleamhnaithe le iCRAG, le hInstitiúid Uí Riain, agus leis an PRU. Ina theannta sin, tá sí ina hUachtarán ar Ghréasán na dTaighdeoirí Artacha in Éirinn (NARI) agus ina Stiúrthóir ar an gClár BSc nua i dTíreolaíocht agus in Éiceachórais. Díríonn Audrey a taighde ar uirlisí pailéa-aigéaneolaíochta a fhorbairt agus dinimic aeráide in aeráidí teo a thuiscint.

Cuirtear an fócas seo ar thaighde i láthair mar chuid d’fheachtas ceithre seachtaine Aigéin na Foghlama de chuid Institiúid na Mara, a ligeann do chuile dhuine staidéar  a dhéanamh ar ár n-aigéan ó áit ar bith ar domhain. Cuimsíonn Aigéin na Foghlama sraith nua podchraolta, físeáin agus gearrscannáin, nuacht agus acmhainní ar líne faoinár n-aigéan. Tá rud éigin ann do chuile dhuine agus fiosróidh sraith Aigéin na Foghlama gach gné dár n-acmhainn mhuirí - ónár mbithéagsúlacht shaibhir mhuirí, go dtí ár n-aeráid farraige atá ag athrú, chomh maith le todhchaí ár n-aigéan. Le haghaidh tuilleadh eolais tabhair cuairt ar Marine.ie

CRÍOCH 

Le haghaidh tuilleadh eolais, déan teagmháil le do thoil le:

Sheila Byrnes e. sheila [dot] byrnes [at] marine [dot] ie f.p. +353 (0)87 225 0871

Sinéad Coyne e. sinead [dot] coyne [at] marine [dot] ie f.p. +353 (0)87 947 7090