Déanann an Foras Mara 70 bliain de thionchar domhanda a cheiliúradh i Saoráid Taighde Bhaile Uí Fhiacháin
Tá an Foras Mara ag ceiliúradh seacht scór bliain dá Shaoráid Taighde i mBaile Uí Fhiacháin i mBuiríos Umhaill, Co. Mhaigh Eo, ceann de na stáisiúin taighde eolaíochta is faide ar bun agus is suntasaí in Éirinn.
Suite idir Loch Fiach agus Loch na Ceártan faoi scáth Shléibhte Néifinne Bige, Co. Mhaigh Eo, bunaíodh an tsaoráid ar dtús mar Iontaobhas Taighde Bradán na hÉireann in 1955, faoi phátrúnacht Sir Hugh Beaver ó Guinness i gcomhpháirtíocht leis an Roinn Tailte. Le seacht scór bliain anuas, tá glúnta eolaithe tar éis corpas eolais agus saineolais a fhorbairt a imríonn tionchar ar chuótaí iascaigh agus ar phleananna bainistíochta an Aontais Eorpaigh, a chuireann bonn eolais faoi bheartas aeráide, agus a thacaíonn le hathchóiriú timpeallacht nádúrtha na hÉireann.
“Tá Saoráid Taighde Bhaile Uí Fhiacháin ar cheann de mhórionaid eolaíochta na hÉireann. Tá a cáil dhomhanda bunaithe ní hamháin ar uathúlacht na dtacar sonraí fadtéarmacha atá curtha ar fáil aici, ach ar na glúnta d’eolaithe agus d’fhoireann cheannródaíoch atá forbartha aici, agus a chaith a ngairmeacha beatha tiomnaithe don áit seo,” a dúirt an Dr Rick Officer, POF an Fhorais Mhara.
Dúirt an Dr Ciaran Kelly, Stiúrthóir na Seirbhísí Comhairleacha Iascaigh agus Éiceachóras: “Tá oidhreacht Bhaile Uí Fhiacháin de shonraí leanúnacha bitheolaíochta agus comhshaoil uathúil ar domhan. Agus muid ag féachaint chun cinn, táimid ag baint leas as an mbunchloch iontach seo chun taighde agus nuálaíocht dobharshaothraithe a chur chun cinn agus chun obair ríthábhachtach a threorú maidir le hathchóiriú an dúlra.”
Dúirt an Dr Russell Poole, Bainisteoir Rannóige i Saoráid Taighde Bhaile Uí Fhiacháin: “Tá taighde a rinneadh anseo le 70 bliain anuas tar éis bainistíocht iascaigh, forbairt dobharshaothraithe, agus ár bhfreagairt don athrú aeráide a mhúnlú go bunúsach, chomh maith le cosaint cuid de na speicis is leochailí in Éirinn. Táimid fíorbhródúil as an oidhreacht seo agus táimid tiomanta a chinntiú go leanfaidh Baile Uí Fhiacháin de bheith ag cur eolaíocht ríthábhachtach ar fáil ar feadh na mblianta fada amach romhainn”.
Monatóireacht fhadtéarmach ar iascach a sholáthraíonn sonraí fíorluachmhara
Ag croílár Shaoráid Taighde Bhaile Uí Fhiacháin tá a córas monatóireachta éisc a bhfuil aitheantas idirnáisiúnta aige. Cuireann an Salmon Leap Trap agus an Mill Race Trap ar chumas monatóireacht leanúnach a dhéanamh ar iasc atá ag gluaiseacht suas an abhainn agus síos an abhainn, rud a éascaíonn daonáireamh iomlán ar bhradáin fhiáine agus ar bhradáin fheirme, ar bhric mhara agus ar eascanna go leanúnach ó 1970 i leith. Cuireann an tríú gné, an Shrarevagh River Trap, ar chumas eolaithe cuid den dobharcheantar uachtarach a leithlisiú chun staidéir mhionsonraithe a dhéanamh ar tháirgeadh éisc óig agus ar ghéineolaíocht éisc.
Tá tacair sonraí fhadtéarmacha den chineál seo fíor-annamh agus thar a bheith luachmhar. Is é an rud a fhágann go bhfuil taifead Bhaile Uí Fhiacháin thar a bheith suntasach ná an meascán de shonraí bitheolaíochta agus comhshaoil a bhailítear le chéile, go leanúnach, ar fud aibhneacha agus lochanna an dobharcheantair. Tá an taifead leanúnach seo ar dhaonáireamh éisc ar cheann de bheagán taifead dá leithéid ar domhan. Tá na sonraí seo mar bhonn agus mar thaca ag na blianta fada taighde ar dhaonraí bradán, bric mhara agus eascann, ag míniú mar a athraíonn na speicis seo le himeacht ama, agus mar a fhreagraíonn stoic éisc fhiáine do thionchair na haeráide agus ghníomhaíocht an duine.
Tá eolaithe ó Bhaile Uí Fhiacháin páirteach i measúnuithe stoc náisiúnta agus idirnáisiúnta ó na 1970idí i leith agus leanann siad de bheith páirteach i ngrúpaí oibre eolaíochta na Comhairle Idirnáisiúnta um Thaiscéalaíocht na Mara (ICES).
Taighde agus caomhnú á gcur chun cinn trí thógáil éisc
Feidhmíonn an Foras Mara sraith chuimsitheach saoráidí tógála éisc fionnuisce i mBaile Uí Fhiacháin, lena n-áirítear Córas Dobharshaothraithe Athchúrsála (RAS) a suiteáladh le gairid. Ligeann an córas seo d’éisc a bheith á dtógáil faoi choinníollacha rialaithe. Thacaigh na saoráidí seo le raon leathan tionscadal taighde agus forbartha dobharshaothraithe.
Tá clár feirmeoireachta bradán i gcroílár na hoibre seo, áit a scaoiltear seoltáin mhicreachlibeáilte agus a ndéantar iad a rianú níos déanaí nuair a fhilleann siad mar dhaoine fásta. Tá seoltáin a tháinig go príomha ó ghrilse Bhuiríos Umhaill á scaoileadh ó 1956 i leith, agus bunaíodh stoc feirme línephóraithe ó 1964 ar aghaidh. Léiríonn blianta fada monatóireachta géinitíche go n-éiríonn fiú bradáin fheirme ó fhoinsí áitiúla éagsúil go géiniteach le himeacht ama, le héagsúlacht laghdaithe agus marthanas mara níos ísle, rud a léiríonn nach réiteach inbhuanaithe fadtéarmach é aibhneacha a stocáil le héisc fheirme do dhaonraí fiáine atá ag laghdú.
Teiliméadracht – Réitigh nua chun speicis mhuirí a rianú
Áirítear i bpunann taighde iascaigh Bhaile Uí Fhiacháin freisin uirlisí agus saineolas den chéad scoth i dteileiméadracht agus i ngéineolaíocht, rud a osclaíonn léargais nua spreagúla ar iompar, táirgiúlacht agus athléimneacht ár stoc éisc agus ár n-éiceachóras, agus a chuireann luach suntasach leis an gcomhairle eolaíochta agus leis na torthaí taighde araon. Níl sa Tuinnín Gorm Atlantach, sa Liabhán Gréine, sna Sciataí agus sna Roic ach cuid de na speicis mhóra mhuirí atá á rianú faoi láthair.
Taifead ríthábhachtach ar an athrú aeráide
Síneann an méid a chuireann saoráid Bhaile Uí Fhiacháin leis an eolaíocht i bhfad níos faide ná cúrsaí iascaigh. Le chéile, cruthaíonn a stáisiún aimsire, a bunaíodh i gcomhpháirtíocht le Met Éireann ag deireadh na 1950idí, an stáisiún uathoibríoch níos nuaí a bunaíodh in 2008, agus an taifead leanúnach ar theocht dhromchla Loch Fiach, ceann de na taifid leanúnacha is faide ar domhan ar theocht locha. Soláthraíonn an tacar sonraí seo fianaise ríthábhachtach anois ar thionchair aeráide atá ag téamh ar éiceachórais fionnuisce.
Sa lá atá inniu ann, feidhmíonn an Foras Mara líonra córas monatóireachta ardmhinicíochta ar fud dhobharcheantar Bhuiríos Umhaill, ag bailiú sonraí ar thimthriall carbóin, meitibileacht lochanna, agus tionchair imeachtaí adhaimsire foircní lena n-áirítear stoirmeacha, tonnta teasa agus triomaigh. Ó 2025 i leith, tá baoi mhonatóireachta den chéad scoth a suiteáladh le gairid i Loch na Ceártan mar chuid de líonra náisiúnta Suíomhanna Faireacháin an Fhorais Mhara. Arna mhaoiniú faoin gCiste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe (EMFAF), agus táscairí fisiceacha, ceimiceacha agus bitheolaíocha aigéin á dtomhas go leanúnach aige, cuireann an córas faireacháin seo fianaise fhadtéarmach ríthábhachtach ar fáil do ghníomhú ar son na haeráide agus do bheartas muirí.
Timpeallacht nádúrtha na hÉireann a athchóiriú
Ní hamháin gur chuir taighde agus monatóireacht éiceolaíoch fhadtéarmach i mBaile Uí Fhiacháin an tuiscint eolaíoch chun cinn, ach threoraigh siad gníomhartha praiticiúla caomhnaithe freisin. Chabhraigh sonraí ón bhForas Mara a léirigh go raibh bradáin ag filleadh níos luaithe, níos lú agus i líon níos lú leis an gcinneadh 4,800 heicteár de phlandáil bhuaircíneach i gceannuiscí Bhuiríos Umhaill a aistriú chuig an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra in 2021, agus é a ionchorprú i bPáirc Náisiúnta Néifinne Fiáine. Tá athchóiriú an dobharcheantair ar bun anois, agus é mar aidhm aige na blianta fada damáiste de bharr ró-innilte, foraoiseachta tráchtála agus ionradh róslabhrais a chur ina gceart.
Tá an tsaoráid ar thús cadhnaíochta freisin maidir le hiarrachtaí chun diúilicín péarla fionnuisce na hÉireann, an t-ainmhí is faide saoil in Éirinn agus é i mbaol criticiúil, a chosaint. Ó 2020 i leith, tá clár póraithe comhpháirteach idir an Foras Mara agus an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra bunaithe i mBaile Uí Fhiacháin. In earrach 2025, d’éirigh thar barr leis an gclár nuair a d’éirigh le heolaithe diúilicíní péarla fionnuisce óga a phórú i mbraighdeanas. Is cloch mhíle mhór é seo sna hiarrachtaí an speiceas a shábháil ón díothú.
An chéad ghlúin eile a spreagadh
Taobh lena taighde eolaíoch, tá ról tábhachtach ag Saoráid Taighde Bhaile Uí Fhiacháin san oideachas, sa rannpháirtíocht phoiblí agus sa chomhoibriú. Bíonn laethanta oscailte agus cuairteanna scoile á n-óstáil go rialta ag an tsaoráid, tacaíonn sí le comhpháirtíochtaí taighde idirnáisiúnta, agus reáchtálann sí clár sparánachtaí chun tacú le heolaithe atá i mbun a ngairmeacha beatha go luath, ag cinntiú go leanfaidh na scileanna agus an t-eolas atá tógtha le seacht scór bliain anuas de bheith ag spreagadh agus ag cur eolais ar an gcéad ghlúin eile d’eolaithe mara na hÉireann.
CRÍOCH
Chun tuilleadh eolais a fháil, déan teagmháil le:
Kathleen Sweeney, r-phost: Kathleen.Sweeney@marine.ie Guthán. +353 (0)87 094 5754
Sinéad Coyne, r-phost: sinead.coyne@marine.ie Guthán: +353 (0)87 947 7090
Oifig Chumarsáide, Institiúid Mhuirí communications@marine.ie Guthán: +353 (0)91 387 200 Institiúid Mhuirí Is í an
Institiúid Mhuirí
gníomhaireacht stáit na hÉireann a bunaíodh faoin Acht um Fhoras na Mara, 1991, chun taighde agus forbairt mhuirí a dhéanamh, a chomhordú, a chur chun cinn agus chun cabhrú leo, agus chun seirbhísí rialtais a chur ar fáil a thacaíonn le ceapadh beartas, rialáil agus bainistiú inbhuanaithe limistéar muirí agus acmhainní mara na hÉireann. Cuireann an Institiúid tacaíocht ar fáil trí réimse seirbhísí eolaíochta, comhairleacha agus forbartha eacnamaíche.